1 / 4Islık dili nedir
Islık dili, kelimeleri ıslıkla taklit ederek ve eklemleyerek kurulan bir iletişim yöntemi. UNESCO'nun kayıt sayfasında anlatıldığı gibi uygulama, bölgenin dik dağları ve engebeli topografyası sonucu gelişti: yerel halkın uzak mesafelerde iletişim kurmak için alternatif bir yola ihtiyacı vardı. Unsurun uygulayıcıları, günlük hayatlarının önemli bir bölümünü doğada geçiren tarım toplulukları. Dil, herhangi bir yaş ve cinsiyet ayrımı olmaksızın kadın, erkek, yaşlı, genç ve çocuk olmak üzere toplumun tüm kesimlerince kültürel bir ifade aracı olarak uygulanıyor. UNESCO aynı sayfada tehdidi de adıyla koyuyor: teknolojik gelişmeler ve sosyoekonomik değişimler uygulayıcı sayısının azalmasına yol açtı ve cep telefonu kullanımı uygulamanın sürmesinin önündeki başlıca tehditlerden biri. Yeni neslin ilgisinin azalmasıyla unsurun doğal ortamından koparak yapay bir uygulamaya dönüşmesi riski bulunuyor.
2 / 4UNESCO kaydı
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne kaydettirilmek üzere "Islık Dili" konulu bir aday dosya hazırlandı. 22 Şubat 2016 tarihinde, başta Giresun olmak üzere Trabzon, Ordu, Gümüşhane, Bayburt, Rize ve Artvin'den sivil toplum kuruluşu temsilcileri, miras taşıyıcıları, akademisyenler ile İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yetkililerinin katıldığı dosya yazım toplantısı Giresun'da gerçekleştirildi. Dosya UNESCO'ya sunuldu ve 4-9 Aralık 2017 tarihleri arasında Güney Kore'nin Jeju Adası'nda yapılan Somut Olmayan Kültürel Miras Hükümetlerarası Komite 12. Olağan Toplantısı'nda ülkemiz adına listeye kaydedildi. UNESCO'nun kendi kayıt sayfası da unsuru 2017 yılında, 12. Komite toplantısında Acil Koruma Gerektiren Liste'ye yazılmış olarak gösteriyor.
3 / 4Hangi köylerde konuşuluyor
Valilik'in verdiği tahmine göre Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi'nde 10.000'e yakın insanın ıslık dilini konuşabildiği ve ya da anlayabildiği düşünülüyor. Dil, Giresun ilinde başta Çanakçı ilçesi olmak üzere Görele, Eynesil ve Tirebolu ilçelerinde ve bu ilçelere bağlı köylerde yoğun olarak kullanılıyor; Gümüşhane'nin Kürtün ilçesine bağlı köylerde yaşayan toplulukların da dili yaşattığı gözlemlenmiş. Çanakçı'da sayılan köyler Kuşköy, Karabörk, Deregözü, Akköy, Bakımlı, Kuzcaköy, Ege, Yeşilköy ve Sarayköy. Görele'de Karlıbel, Yukarısığırlık, Aşağısığırlık, Karakeş, Önerli, Bayezit, Çatakkırı, Esenli, Beşirli ve Hamzalı; Eynesil'de Ören ile Uğuz; Tirebolu'da Günyüzü ile Saruyar köyleri. Elli yıl öncesine kadar Trabzon, Rize, Ordu, Artvin ve Bayburt'ta da kullanıldığı, ancak bugün buralarda ya büyük ölçüde yok olduğu ya da çobanlar tarafından birkaç kelimeyle sınırlı olarak kullanıldığı tespit edilmiş. Unsurun hâlen güçlü biçimde ve kapsayıcı bir toplulukla yaşatıldığı yer Çanakçı ilçesi.
4 / 4Aktarım ve koruma çalışmaları
Dilin yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması için Kuşdilini Yaşatma Kültür ve Turizm Derneği kuruldu; dernek yerel halkın katılım ve desteğiyle etkin bir sivil toplum kuruluşu olarak faaliyetlerini sürdürüyor. Unsurun yaşatıldığı alandaki valilikler, kaymakamlıklar, belediyeler, üniversiteler ve muhtarlıklar idari ile finansal katkı sağlıyor; Çanakçı İlçesi Halk Eğitim Merkezi eğitim programlarıyla yer alıyor. 2014 yılında, adaylığı desteklemek amacıyla Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü tarafından Çanakçı Kaymakamlığı ve Halk Eğitim Merkezi bünyesinde kurslar açıldı ve ıslık dilinin öğrenilmesine ilişkin bir sertifika programı düzenlendi; 2010 yılından bu yana 96 kursiyer bu eğitimlere katılarak sertifikalarını aldı ve 12 miras taşıyıcısının usta öğretici sertifikası bulunuyor. 2012 yılında Giresun Valiliği'nin desteğiyle unsuru tanıtan ve aktarımını hedefleyen bir inceleme araştırma kitabı yayımlandı. 1997 yılından bu yana her yıl Kuşdili Festivali gerçekleştiriliyor.
